Artábrigos, cidadáns da Artabria

A CIDADE QUE HABITAMOS

2006-03-21T20:04:00.000+01:00

Artábrigos
Cidadáns da Artabria

Un blog adicado a presentar, discutir e informar encol dos temas vencellados á Artabria e mail-os seus cidadáns.

Idea: Xan Peiró Ponte
Colaboración: Xosé Martínez-Romero Gandos

Tema de hoxe: A cidade que habitamos

Outros temas anteriores: As pontes do golfo Ártabro
Comentarios sobre os ártabros
(ler a continuación deste artigo)

Podes comentar enviando correo a: artabrigo@mundo-r.com

Deciamos nun artigo anterior que presentabamos ideas para a consideración dun proxecto de construcción dunha infraestructura que uniría mediante tres pontes a Area do Golfo Ártabro desde A Coruña a Ferrol, proxecto que aportaría melloras e vantaxes medioambientáis, melloras na comunicación rodoviaria, diminución da emisión de gases por aforro de quilómetros percorridos, etc.,etc., nunha zona importante e atractiva que permitiría o desenvolvemento dos territorios que habitamos para mellorar o noso benestar e calidade de vida, un territorio único e cunha integración industrial, de I+D, demográfica-social de máis de 600.000 habitantes, constituíndo a primeira poboación de Galiza e comparábel coas máis desenvolvidas do estado español.

Moitos de vós que leedes estas notas pensaredes ¿cál é a idea principal? Pois constituir “a cidade da Artabria”.

Habitamos nun territorio mais pretendemos non ficar nun mero “ocupar o sitio”, “ser posuidores dunha vivenda”. Non é este o conceito sociolóxico actual. Din os sociólogos que non habitamos porque edificamos senon que “edificamos e construimos porque previamente habitamos”. E nós, os que habitamos na zona descrita, somos “cidadáns da Artabria”.

Morar, vivir nunha casa, habitar nun determinado espacio xeográfico supón un “acto fundacional e fundante” (concepto de Enrique del Acebo Ibáñez en Estudios del IMAE Nº 1 – 1998). É o que habita nun sitio o verdadeiro planificador, o verdadeiro constructor dun espacio vital e social, pois ninguén vive afastado de sí mesmo ou do entorno social. Ésta é unha vella tradición que herdamos os galegos dos romanos: somos “homo conditor”, aqueles que plasmamos os contidos que dan último sentido ás formas arquitectónicas.

A integración do home a un territorio dáse en forma de “arraigo” (asentarse, establecerse, instalarse, fixarse nun lugar) a condición de entender este feito como un espacio socio-cultural total. Eiquí o celme da nosa presentación.

Este “arraigo” obedece a unha serie pluridimensional de componentes que integran individuo, sociedade e cultura, conxuntamente coas coordenadas espaciais e temporais. Non é posible “construir” unha cidade sen ter boa conta do espacio e do tempo, especialmente configurado polas xeracións a devenir.
Moitas vegadas escoitamos dicer “eu son coruñés”. Moi ben. Mais ¿qué siñifica ese conceito? Pois a identificación do home cun sitio, nun espacio-tempo, cunhas características sociais determiñadas e unha cultura.

Non é custión de construir megalópolis ou polígonos sen vencellamento co entorno, coa historia do lugar e coa sociedade. Este arraigo tamén depende das estructuras participativas, dos diferentes grupos, das variadas organizacións e de todos aqueles que se sintan involucrados, conformando todo esto unha comunidade local.

Deciamos que non é custión de construir ou mercar un piso. É necesario que o habitante participe dun marco normativo e axiolóxico que determina a sociedade. Identíficase co devandito marco ou permanece na anomia. Pode ser unha identificación crítica máis finalmente identificación. As formas de habitar un territorio facilitan o arraigo e unha concepción persoal do entorno.

Apelemos, unha vez máis, o coñecemento dos sociólogos que afirman diferentes níveis deste arraigo: a) un arraigo froito dunha comunidade de sangue, un arraigo “doméstico”; b) un arraigo local inmediato (veciños, bairro, municipio, comunidade local); c) un arraigo urbán (a cidade como marco de referencia e convivencia); d) un arraigo nacional e, finalmente, e) un arraigo cultural

Coidamos que todo é moi simple mais somos herdeiros partícipes dunha preteridade que “habita” noso tempo presente. O pasado está alí, na paisaxe, nas rochas, no mar, nas arbres e nos paxaros. Nós encarnamos o presente que sempre é unha continuidade. Por iso tenemos tamén unha responsabilidade sobre o sitio no que “edificamos”.

A casa e o hábitat deben ser “vividos”, “soñados”, “imaxinados”, pois sen estas dimensións a realidade fica manca de sentido. O goce polo sitio elexido non reside só no que se recibe senón tamén no que se comparte. Hai un xogo dialéctico entre a “casa” e a “comunidade”, entre a “casa” e o “universo”.

Todo esto que comentamos ven interferido por un proceso de despersonalización da construcción de entornos que provoca desarraigos progresivos. O home actual vaise distanciando do que no pasado xeraron os antergos fundadores de cidades, secularizando as megalópolis actuais, desvinculándose do auténtico habitar, rompendo vencellos coa natureza, afastándose das personas nunha actitude insolidaria e provocando o medre da corrupción.

Debemos atopar as raíces do noso verdadeiro sentido de vida cultural, do noso “habitat”. Sabemos da interpretación dos “grandes constructores de hábitats” que configuran un espacio egoísta, con criterios utilitaristas, tributarios dun espacio de explotación e dominio. Logo non temos tempo de protestar.

Se toleramos a depredación da natureza e a modificación natural do entorno, colocámonos, automáticamente, fóra dese entorno. É algo externo a nós, algo para “explotar” (e vale a pena seguer a etimoloxía da verba). Somos e son capaces de chegar á devastación se é necesario para construir fóra da nosa cultura, do noso entorno, da nosa historia.

Non podemos abandonar á “Artabria”. Seremos, por vocación, “cidadáns da Artabria”, chamados a respetar un espacio vital importante. Non podemos “desertar” (de-sedere: abandonar a sé). Éste é noso territorio. Ésta é a nosa cultura, o noso hábitat.

AS PONTES DO GOLFO ÁRTABRO

2006-03-01T21:27:00.000+01:00

Presentamos ideias para a consideración dun proxecto de construcción dunha infraestructura que uniría mediante tres pontes a Area do Golfo Ártabro desde A Coruña a Ferrol.Unha descrición da zona permite comprender mellor o problema: A xeografía da ría Ártabra está composta por catro desembocaduras de ríos, que conforman a ría ou golfo Ártabro. A profundidade das augas é de preto de vinte a trinta metros máximo, constituíndo unha enseada media alta, apta para o desenvolvemento portuario, das autopistas do mar e de portos pivotes e rexionais.Esta orografía fixo que os núcleos poboados e dinámicos estean afastados. Ferrol e A Coruña son polos económica e socialmente negativos cara o desenvolvemento integral da ría enteira, que hoxendia se poden superar doadamente, tanto económica, social como medio ambientalmente, coa construcción de tres pontes sobre a ría de tal xeito que unan esas localidades de forma directa:
A factibilidade do proxecto dunha magnitude e importancia relevante pode ser dividido en seis áreas básicas: transporte, enxeñería, medio ambiente, proxectos complementarios, análise económica-financieira e aspectos legais.Os obxectivos son precisos: reactivación económica, impacto ambiental positivo, construcción limpa, medre da recadación fiscal, áxil intercambio comercial, máis seguridade, fortalecemento da integración rexional, incentivo do turismo na zona Ártabra e colaboración permanente entre os gobernos envolvidos no proxecto.
Diante calquer proxecto deste tipo aparecerán os intereses monopolices, os interesados en tarifas de transporte beneficiosas para un sector, expertos en estratexias de presión contra todo proxecto anovador e mailos intereses doutras comunidades no desenvolvemento de proxectos de portos e comunicacións.
A construcción das pontes se debería facer baixo a forma de pontes colgantes de cables que de Dexo a Ares construiríase de xeito similar ó sistema das pontes de Akashi Kaiyo, co seu tramo de 1,780 km con dúas alternativas de ferrocarril e autopista e o de Oza, mesmo como os de Kurushima-Kaikyo con tres pontes colgantes que cubrirían os 2,8 km necesarios. Dado que están xa deseñados se poden facer rapidamente coa colaboración dos xaponeses (A forma necesaria sería baixo a forma dunha construcción con bloques cadrados baleiros de concreto que soportasen a estrada da ponte e contivesen no interior unha dobre vía de ferrocarril debaixo da mesma).Esta construcción de tres pontes sobre a ría faríanse de tal forma que unan A Coruña con Ferrol de forma directa, con as dúas posibilidades de utilización (ferrocarril e estrada), deste xeito:
Ø A Coruña – Mera, mediante unha ponte que podería ter dous solucións: dique de abrigo (e polas Iacentes chegar ao arredor do faro de Mera) ou unha mellor solución que tivera saída desde o dique de Oza (entrada por Brexo a Dorneda), cunha lonxitude aproximada inferior de 1.800 ou 1900 mts., segundo sexa a variante e a entrada proposta.
Ø Mera / Ares: Saída por Dexo, ou arredor, coa entrada entre Ares–Cervas, cunha lonxitude de 3.800 mts.

Ø Mugardos - A Palma/San Felipe, cunha lonxitude de 400 ou 500 mts.

¿Cales serian os beneficios da devandita unión polas tres pontes?1. Proxecto da unión do golfo xeraría unha gran área demográfico-territorial, económica e social nun principio de máis de 600.000 habitantes, (e en poucos anos se podería chegar ao 1.000.000, tanto polo efecto chamada, coma polas perspectivas positivas inherentes ao proxecto), constituíndo a primeira poboación de Galiza e comparábel coas máis desenvolvidas do estado. Esta obra orixinaría, ademais, un impulso de desenvolvemento económico e cohesión social de primeiro orde, ao conseguir a masa critica demográfica e económica necesaria para calquera desenvolvemento viábel, aparte de constituír un referente da Galiza cara o mundo.2. En lonxitude un aforro de 40 kms. tanto en estradas coma en vías de ferrocarril.3. O eixo resultante conecta á perfección a rede básica comarcal e incluso intersindical, aparte de simplificar e transformar a funcionalidade das anteriores estradas cun acceso directo aos grandes centros poblacionais, responde á demanda do tráfico de saída de A Coruña e de Ferrol, coas súas conexións alternativas4. Aproveita as pontes de forma integral, dando dous por un, ao facerse mediante bloques-caixóns con dous usos por enriba a estrada e polo abaixo o ferrocarril nas dúas direccións, aforrando os territorios ou espacios correspondentes polo seu paso tanto nas pontes como nas bisbarras5. Uniría os dous portos exteriores, sendo asi unha alternativa seria aos portos europeos xa colapsados, podendo competir de tal xeito con calquera porto dos arredores e chegar a ser pivotes rexionais da Unión Europea6. Coa saída por Oza a Maianca, se podería seguir na mesma forma construíndo unha derivación ata o Guísamo. seguindo a continuación como N VI e constituíndo a segunda saída da Coruña, co aforro de custes correspondentes7. Utilización dos mesmos para traer un gasoducto que unira a planta Regasificadora coa cidade da Coruña e a planta de Fenosa en Sabón co aforro de custes considerables, así como tamén para Ferrol, evitando a construcción dun emisario mariño.¿É posible conseguir financiamento para infraestructuras nesta zona?

Si e posible pois a Unión Europea, mediante os seus programas de Cohesión Social favorece estas iniciativas, ao favorecer a vertebración social da zona e mellorar as infraestructuras básicas con pouco custe total. Fálase que estes proxectos implicarían un custe "faraónico". Actualmente o custe está estimado nuns 1000 a 1200 millóns de euros.

Supoñemos que as peticións das axudas na UE, FEDER, Cohesión e outros programas nos faciliten un 65% do custe da obra que chegaría a 420 millóns de euros. Engadimos uns 450 millóns que aportaría Fomento pola construcción dos ferrocarrís, o aforro de 40 Km. de mantemento de autovías, expropiacións, recadación do IVA (192 millóns de euros) e outros ítems. O problema do custe está minimizado.Nós, como ártabros, dicimos que como proxecto e sen examinar outros incrementos positivos de productividade e capital humano das empresas estas actuacións criarían un maior número de empregos e empresas innovadoras, durante a súa construcción.

¿Cales serian os dinamizadores do proxecto? A Unión Europea, a Administración central e o Goberno galego.O desenvolvemento do proxecto tamén compromete ás Consellerías de Medio Ambiente, de Industria, de Ordenación do Territorio, do Medio Rural, a de Pesca e a de Administración.Será imprescindible a consulta ós consellos metropolitanos que teñan implicación no proxecto. ¿I+D? Expertos de moitos países que desenvolveron proxectos semellantes aportarían experiencia e proxectos alternativos que, convocados nun concurso verdadeiramente democrático, darían á Galiza unha proxección mundial de primeiro orde.¿Habería empresarios, bancos, universidades e autoridades galegos que rexeitaran unha posibilidade de desenvolvemento semellante? Utopías e realidades….Con boas pontes que organizaran un territorio comercial Ártabro, construcción urxente de vías ferroviarias modernas e autovías. Galiza será moito máis competitiva pois ten América océano por medio e os portos de entrada a Europa colapsados. A xeración de emprego no Golfo Ártabro sería unha ilusión para toda a Galiza. A nosa Terra ten que espertar diante a posibilidade certa de perder subvencións que restará a Unión Europea. Madrid ten unha débeda histórica con Galiza. Minimizar e xustificar os presupostos cativos para este territorio ten que ser asunto do pasado. Estamos listos para aprender a negociar. Negociemos…Abandonemos o clixé de "zona pobre e subdesenvolvida e periférica e asumamos que estamos nos roteiros mundiais do Mar" e discutamos con sentidiño as nosas necesidades, cara esta realidade, sen complexos de inferioridade, poñámonos á obra recreando unha zona territorial única nesta parte do mundo, con dous portos exteriores, unha industria diversificada tanto naval, coma de turbinas eléctrico-eólica e téxtil competitiva, co seu Centro de I+D correspondente, para participar na creación dos novos buques ultrarrápidos (SEABUSS-HYDAER da UE, SUPER ECO-SHIP de Xapón TRIMARANES portacontenedores etc..)A globalización é un fenómeno xeralmente considerado negativo. Non embargante, para nós pode ser unha oportunidade no comezo do século XXI. A utopía seguirá coa construcción do eixo Norte de Portugal - Vigo - Coruña - Ferrol que permita a afirmación da nosa identidade.
Podemos resumir para vostedes as principais custións analizadas:
1) Creación e unión das infraestructuras necesarias habilitando tres pontes importantes na zona Ártabra (Desde A Coruña a Mera, Dexo a Ares e Mugardos a Ferrol).
2) Creación dun espacio socioeconómico de preto xa actual de 600.000 habitantes. Medre do emprego, mellora da comunicación rodoviaria, mellora das condicións medio ambientais e medre da calidade de vida e benestar dos galegos.
3) Vantaxes Medio ambientais (análise de aforro en tempo pola diminución da distancia en forma considerable), menos accidentes, cohesión social e familiar, emprego xerado e inducido). Diminución da emisión do CO2, en tódolos xeitos (e polo tanto cumprimento con Kioto).
4) Función complementaria de segundas saídas das cidades tanto polas estradas coma para ferrocarril, eliminando duplicidades de vías.
5) Dinamización das zonas intermedias de Ares/Mugardos/Miño e Mera/Oleiros-SadaNa ría existen actualmente dous portos maiores que son os de A Coruña e o de Ferrol, este completado. O novo porto exterior da Coruña carece dunha boa conexión coa vertente cantábrica e co sur da península, tanto por ferrocarril como por estradas. Como conexión interior da ría lle fai falla unha ponte que pase a Mugardos e que comunique coa autoestrada que leva a Cabanas, cunha modificación do vial Mugardos-Fene.A ría de Betanzos-Ares, ten a limitación da propia ría no canto considerar os tempos de chegada desde os núcleos dinámicos do golfo Ártabro. A comunicación viaria melloraría na totalidade do golfo coa construcción destas tres pontes: San Felipe ata Mugardos/Ares; Ares/Dexo e Mera/A Coruña.O proxecto da unión do golfo xeraría unha unión demográfico-territorial, económico e social constituíndo, no primeiro orde, un territorio único e cunha integración industrial, de I+D, demográfica-social de máis de 600.000 habitantes, constituíndo a primeira poboación de Galiza e comparábel coas máis desenvolvidas do estado español. Esta obra orixinaría, ademais, un impulso de desenvolvemento economico-social que en poucos anos podería chegar a ser de 1.000.000 de habitantes, constituíndo un referente da Galiza para o mundo.O proxecto presentado para o Golfo Ártabro aportaría melloras e vantaxes medioambientáis, melloras na comunicación rodoviaria, diminución da emisión de gases por aforro de quilómetros percorridos. Os galegos temos a obriga de apoiar obras que permitan o desenvolvemento dos territorios que habitamos para mellorar o noso benestar e calidade de vida.Xan Peiró Ponte –Xosé Martínez-Romero Gandos -

COMENTARIO SOBRE OS ÁRTABROS

2006-03-01T21:24:00.000+01:00

No norte da península convivían varias tribus orixinarias, entre elas os ártabros. Os ARTABROS, de orixe CELTA, situábanse nas costas do Océano Atlántico. A súa cidade máis importante era CASTRIX (o actual Vigo).

Xa nesa época atopamos dúas cidades, Brigantium (identificada con Betanzos) e Coruña, que foi bautizada polos latinos como o "Magnus Portus Artabrorum" e estaba poboado por Ártabros. Na Galiza prerromana convivían máis de 50 tribus diversas entre as que atopabamos os Ártabros, os Brigantinos, os Baracarienses (domeñadores da área viguesa) ou os Kallaiki ou Callaici que xurdiron no sur de Ourense provenintes de Portugal. Dícese que estes últimos foron os que máis guerra lle deron ós romanos e por esta causa puxéronlle ese nome, Callaici, pois os romanos honraban dese xeito ós nimigos valentes.

Existen castros importantes como o de A Garda. Xunto a Baroña (Porto do Son) configuraban os Castros máis grandes descubertos. Recentes excavaciones descubriron no Castro de Elviña unha entrada de arco de 2 metros que é única na súa especie. Estímase que o 75% do castro continúa soterrado polo que os arqueólogos din que se podería tratar do Castro máis grande endexamáis descuberto e único cunha entrada ceremonial conservada.

O Magnus Portus Artabrorum era o golfo ártabro: rías de A Coruña, Ares, Betanzos e Ferrol. Lembremos que os romanos chamaban “portus” a unha extensión máis grande que a actual denominación de “porto”. Lembremos, asimade, que os romanos adoitaban darlle a “portus” unha denominación “poética” de “asilo, refuxio”, como tamén o de “desembocadura dun río”. Reservaban “promontorium” para “cabo” e “sinus” para “golfo”. Chamóuse Ártabrus sinus –probablemente – á ría de Ferrol e Ortigueira. Habitarían a rexión comprendida entre A Coruña e Ferrol. Ésta última pode ser a anterga Artóbrica (no chamado Portus magnus Artabrorum).

Algunhas discusions baseadas nos escritos de Plinio o Vello, procurador de Vespasiano que estuio pola Hispania adiante cara os anos 73-74 d.C., danlle ás súas afirmacions a posibilidade que no fora esta zona dominio dos ártabros.
En efecto, Plinio nomea a varias tribus na súa descripción da zona: “... albiones, cibarcos, egos, varros namarinos, adovos, arronos, ARROTREBAS, célticos neros e tamáricos, célticos praestamáricos e cilenos...”. Alguns din que de ARROTREBAS dedúcese a denominación de ARTABROS.

No tocante á localización e idioma utilizado Estrabón danos bastantes nomes de tribus establecidas na Gallaecia. A tribu máis importante que nos sinala é sen dúbida algunha a dos Artabri ou Arrotrebae que é un outro nome que se lle dá. Estrabón o nome más antergo é o de Artabri, ainda que Plinio dino o contrario. Mais esta primera forma de nomear é a que nos deixan outros autores clásicos como Posidonio, Mela, Silio Itálico e Ptolomeo. Tamén é esta a denominación que se atopa nos en topónimos como: Promontorium Artabrum, Artabris sinus ou Portus Magnus Artabrorum. Si se fai referencia ó Céltico Antergo Común, o etnónimo dos Artabri podería significar "do Norte".

Entón “os do Norte” serian os que xeográficamente lles corresponde a denominación. (vease o mapa cos asentamentos célticos da Galiza). Mais tamen pode ser que este etnómino estea baseado no tema "*arta-" que siñifica "osa", animal totémico moi importante na sociedade céltica anterga. A segunda forma, é dicer Arrotrebae tamén pervive ainda hoxe no topónimo Arros. O etnónimo Arrotrebae semella ter "-trebae" como segundo elemento que siñifica "casa", "linaxe", ''unidade agrícola". De alí a discusión principal sobre o tema. Desta importantisima tribu dependian, certamente, as xentilidades dos Brigantii, os Nerii, os Celtici Supertamarici e os Celtici Praestamarici. O primeiro etnómino, ou sexa os Brigantii, tamén explícase coa axuda do Céltico Antergo Común. Brigantii siñifica "excelsa, moi altos, moi nobles". Esta tribu legou o seu nome á actual comarca de Bergantiños.